ΙΣΤΟΡΙΚΟ
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
 
 
Ο Αρχαιολογικός Χώρος των Δυτικών λόφων της Αθήνας περιλαμβάνει τους τρεις σημαντικούς λόφους της αρχαίας Αθήνας, το λόφο του Μουσείου, γνωστό σήμερα ως λόφο Φιλοπάππου, της Πνύκας και των Νυμφών. Στις βραχώδεις υπώρειες των λόφων της Πνύκας και του Μουσείου διατηρούνται ακόμη και σήμερα ανεξίτηλα τα ίχνη της αρχαίας κατοίκησης με πλήθος κατοικιών, εργαστηρίων, ιερών, δημοσίων κτηρίων, οδών, υδρευτικών συστημάτων και άλλων μνημείων που δείχνουν την πυκνή δόμηση των δήμων. Η περιοχή των τριών Δυτικών Λόφων καλύπτει συνολική έκταση 700 στρεμμάτων.

Στο λόφο της Πνύκας δεσπόζει το μνημειώδες συγκρότημα του χώρου συγκέντρωσης της Εκκλησίας του Δήμου. Το μνημείο παρουσιάζει τρεις οικοδομικές φάσεις και στη σημερινή του μορφή (Πνύκα ΙΙΙ, 338-325 π. Χ.) εντυπωσιάζει με τον κυκλώπειων διαστάσεων αναλημματικό του τοίχο (της τρίτης φάσης), τις λαξευμένες στο βράχο επιφάνειες των δύο ανδήρων, το ιστορικό Βήμα, τις Στοές, το Βωμό του Αγοραίου Διός, το ιερό του Διός Υψίστου, το Θεσμοφόριο.

Στα ανατολικά του λόφου της Πνύκας έχει εντοπιστεί ένας από τους κλάδους του Πεισιστράτειου υδραγωγείου, που τροφοδοτούσε με νερό την περιοχή της Πνύκας και συνδέεται με το λαξευμένο στο βράχο συγκρότημα κρήνης, που από τον Dorpfeld είχε ταυτιστεί με την Καλλιρρόη και ήταν σε χρήση ήδη από τους μυκηναϊκούς χρόνους. Στις βορειοανατολικές υπώρειες του λόφου της Πνύκας αποκαλύφτηκε υποσκαμμένος λαξευτός θάλαμος που ταυτίζεται από ανάγλυφη παράσταση με το ιερό του Πανός.

Αντιπροσωπευτικό δείγμα της οχυρωματικής δραστηριότητας της Αθήνας αποτελεί το διατείχισμα που κατασκευάστηκε στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. π.Χ. στα υψώματα των λόφων (συνολικό μήκος 900μ.) και διαθέτει πολλούς πύργους και δύο πύλες, τις ''Μελιτίδες'' στα βόρεια και το ''Δίπυλο υπέρ των Πυλών'' στα νότια. Διατηρήθηκε με πολλές επισκευές έως και τον 12ο αι. μ. Χ. Η κατασκευή του μείωσε την έκταση της πόλης και οδήγησε στη σταδιακή εγκατάλειψη των δυτικών συνοικιών και τη μετατροπή τους σε εκτεταμένο νεκροταφείο. Στο εσωτερικό του διατειχίσματος, στο λόφο του Μουσείου, εντάσσεται και το Μακεδονικό Φρούριο με δύο πύργους, που κατασκευάστηκε το 294 π.Χ. από το Δημήτριο τον Πολιορκητή. Στο Μακεδονικό Φρούριο εντάχτηκε λατρευτική κατασκευή με κόγχες, γνωστή ως ''ηρώο του Μουσαίου'', που πιθανόν έχει σχέση με το μυθικό ποιητή Μουσαίο. Στην κορυφή του λόφου του Μουσείου δεσπόζει το ταφικό μνημείο του σύρου πρίγκηπα Γαϊου Ιουλίου Αντιόχου Φιλοπάππου (114-116 μ.Χ.). Δυτικά του ''Διπύλου υπέρ των Πυλών'' υπάρχει μεγάλη ορθογώνια λαξευτή κατασκευή που η παράδοση τη διατηρεί ως ''Κιμώνεια Μνήματα'', ως τάφο του Κίμωνα και του Θουκυδίδη από παρερμηνεία αρχαίων συγγραμμάτων (Ηροδότου, Παυσανία). Στο 12 αι. μ.Χ. χρονολογείται η ανέγερση χριστιανικού ναού αφιερωμένου στον Αγ. Δημήτριο το Λουμπαρδιάρη, που καταλαμβάνει το βόρειο σκέλος του "Διπύλου".

Από τη συμβολή των δυτικών λόφων διέρχεται η γνωστή από τον Ηρόδοτο ''διά Κοίλης οδός'', μεγάλης εμπορικής σημασίας, λαξευμένη στον βράχο, η οποία συνέδεε την περιοχή του άστεως με τον Πειραιά διερχόμενη μέσω των Μακρών Τειχών και μίας αταύτιστης πύλης στα δυτικά του Θεμιστόκλειου Τείχους. Σε περιπτώσεις πολιορκίας αποτελούσε άξονα ανεφοδιασμού.

Στο λόφο των Νυμφών διασώζεται το ομώνυμο Ιερό των Νυμφών, μπροστά στο κτήριο του Αστεροσκοπείου (1842) και ταυτίζεται από χαραγμένη επιγραφή στο βράχο "ΗΙΕΡΟΝ ΝΥΜΦ ΔΕΜΟ" (μέσα 5ου αι. π.Χ.). Στο βορειοανατολικό πρόβολο του λόφου από αρχαϊκή επιγραφή (6ος αι. π.Χ.) πάνω στο βράχο εντοπίζεται το αρχαϊκό ιερό του Διός, στο οποίο αποδίδονται οι λαξευμένες κατασκευές στο βράχο. Στα βυζαντινά χρόνια και μέσα σε κλασική δεξαμενή ιδρύθηκε το ναΰδριο της Αγίας Μαρίνας με τοιχογραφίες του 13ου αι. π.Χ. σε συνέχεια των λατρειών της περιοχής που είχαν σχέση με θεότητες γης ευτοκίας (Νύμφες, Ειλυθειΐας, Αρτέμιδος Μογοστόκου) και με τις οποίες συνδέεται και το έθιμο της γονιμοποιού τσουλήθρας.
Συντάκτης
Όλγα Βογιατζόγλου - Αικατερίνη Καβούρα, αρχαιολόγοι